Keneler, konakçı spesifitesi göstermeksizin mutlaka bir canlıya tutunarak kan emmek zorunda olan ektoparazitlerdir.
Kene halk arasında yöresel olarak deÄŸiÅŸik adlarla bilinir; sakırga, kerni, teza, yavsı bu adlardan bazılarıdır.
Kenelerin viral, bakteriyel, protozoer ve helmint hastalık etkenlerine mekanik veya biyolojik vektörlük yaparak hayvan ve insanlarda 200 den fazla hastalığın ortaya çıkmasında rol oynadıkları bilinmektedir.
Türkiye kene faunası yönünden çok zengin bir ülkedir. Dünyada bilinen yaklaşık 900 kene türünün pek çoÄŸunu ülkemizde rastlamamız mümkündür. Keneleri genel olarak iki bölümde inceleyebiliriz; Ä°xodide ailesinden olanlara sert kene, Argaside ailesinden olanlara yumuÅŸak kene denir.
Türkiye’de en çok rastlanan ve insan ve hayvanlara hastalık nakleden önemli keneler; I. ricinus, Hyalomma anatolicum anatolicum, H. anatolicum excavatum, H. dentritum, H. marginatum ve H. aegyptium, Rhipicephalus. bursa, R. turanicus ve R. sanguineus, Haemaphysalis punctata, Hae. parva, Hae. sulcata, Hae. numidiana ve Hae. inermis, Dermacentor marginatus ve D. niveus, Boophilus annulatus, yaygın olarak bulunmuÅŸ türlerdir. Argasidae ailesinden de pek çok kene türünün ülkemizde bulunduÄŸu bildirilmektedir.
Kenelerin mekanik ve biyolojik vektörlük yaparak sebep olduÄŸu hastalıklardan bazıları; babesiosis, brucellosis, veba, salmonellosis, listeriosis, luping-ill, lyme, tropikal theileriosis, anaplasmosis Türkiye’de sıklıkla rastlanmaktadır. Son zamanlarda Kırım Kongo Kanamalı AteÅŸi hastalığıgüncel hale gelmiÅŸtir. Bunların dışında hayvanlardan kan emen kenelerin sebep olduÄŸu zehirlenmeler ve felçler de çok sık olarak ortaya çıkmaktadır.
Morfoloji
Vücutları tek parçadan ibaret olup ön kısımda ağız organelleri bulunur. Ä°xodidae ailesinde caput, thorax ve abdomen tamamen birleÅŸmiÅŸtir. Nimflerde genital organ ÅŸekillenmemiÅŸ olup 4 çift ayak bulunur. Larvalarda ise 3 çift ayak mevcuttur.
Ağız organelleri dorsalden görülebilir. DiÅŸi kenelerde ağız organellerinin arkasında scutum denen bir yapı mevcuttur. Ağız organelleri bir çift cheliser, cheliser kılıfı, hipostom (dokuyu delmeye ve kan emmeye yarar) bulunur, bu organellere rostellum denir.
Sert kenelerde palplerin ucunda pulvillum denilen bir yapı mevcuttur iÅŸte keneler bu organelleri sayesinde düz ve pürüzsüz duvara bile tırmanabilir.
DiÅŸi kenelerde barsak ve ovaryum irtibatlıdır. Keneler kan emerken taşıdıkları hastalık etkenlerini sindirim sisteminden ovaryuma aktarır, ovaryumdan yumurtaya geçer ve yumurtadan çıkan larvalar bu sayede enfekte olmuÅŸ olur.
Biyoloji
Kene tutunduÄŸu konağın deri içine ağız organellerini (rostellum) tamamen sokarak sabitlenir. Sert keneler doyuncaya kadar aynı yerden kan emer. Bu süre birkaç günden birkaç haftaya kadar deÄŸiÅŸebilir. Keneler bu yönüyle diÄŸer dış parazitlerden farklıdır. YumuÅŸak keneler ise tutunduÄŸu konaktan kısa sürede çok miktarda kan emer ve konağını terk eder.
Bazı sert kene türleri gömlek deÄŸiÅŸtirme iÅŸlemini de konak üzerinde yapar.
DiÅŸi keneler erkeklere nazaran fazla kan emer. Keneler larva, nimf ve olgun dönemlerde mutlaka bir konaktan kan emmek zorundadır.
Kenelerde üreme eÅŸeylidir. ÇiftleÅŸme kan emme sırasında konağın üzerinde olur. ÇiftleÅŸmeden sonra erkek konağı terk eder ve ölür. DiÅŸi kene tam doyuncaya kadar kan emmeye devam eder, daha sonra uygun bir yerde konağını terk eder ve yumurtlar, yumurtladıktan sonra da kendisi ölür.
Yumurtlama süresi ve miktarı diÅŸi kenenin az veya çok kan emmesine, ısı ışık ve nem gibi diÄŸer dış faktörlere göre deÄŸiÅŸebilir. Yumurta sayısı türlere göre 3000- 15000 arasında deÄŸiÅŸir.
YumuÅŸak diÅŸi kene türleri yumurtladıktan sonra ölmez.
Yumurtadan çıkan larvalar 3 çift bacaklıdır. Larvalar haller organelleri sayesinde bir konaÄŸa tutunur. Türlere göre farklı sürelerde gömlek deÄŸiÅŸtirerek 4 çift bacaklı nimf haline gelirler. Aç olan nimfler konaktan kan emerek doyar, gömlek deÄŸiÅŸtirerek aç olgun hale gelir.
Biyolojik geliÅŸmelerine göre sert keneler 1, 2 ve 3 konaklı olarak bölümlendirilebilir;
Bir konaklı keneler: larva, nimf ve olgun dönemlerini aynı konak üzerinde geçirirler.
Boophilus annulatus bunlara örnektir.
Ä°ki konaklı keneler: larva ve nimf dönemini bir konakta, olgun dönemini farklı bir konakta geçiren Hyalomma türleri ve Rhipicephalus bursa bunlara örnektir.
Ãœç konaklı keneler: Larva bir konaktan kan emer ve topraÄŸa düÅŸer, toprakta gömlek deÄŸiÅŸtirerek aç nimf haline gelir. Aç nimfler ikinci bir konaÄŸa tutunur, doyup konağı terk eder, topraÄŸa düÅŸer gömlek deÄŸiÅŸtirir ve aç olgun kene haline gelir. Aç olgun keneler ııı. Bir konaÄŸa tutunur.
Kene Resimleri
Kene ÇeÅŸitleri
Özellikleri
Boy: 5 mm. (yeni kan emmiÅŸ diÅŸi 1,2 cm)
Renk: Koyu kızıl kahverengi.
Kırmızı kahverenginde yassı, oval bir parazittir. Kan emerek büyürler.keneler köpek dışında hayvanlarla insanlara da yapışıp kan emerler. Dışarıda keneler çimenlerde, çalılıklarda ve hayvan barınma yerlerinde bulunurlar ve buradan geçen hayvanlara yapışırlar. Hayvanlar vasıtası ile evlerin içine kadar gelirler. Ev içinde bir diÅŸi çatlaÄŸa, yarığa yumurta bırakırsa bir kene hafta içerisinde yüzlercesi oluÅŸur
Davranışları
Yaşam Alanları
Köpek ve diÄŸer hayvanların bulunduÄŸu, bitki örtüsü yoÄŸun olan yerlerde yaÅŸarlar. Ãœzerinde bulundukları hayvanın kanıyla beslendikten sonra, oradan ayrılarak kapı pencere kenarları ve süpürgeliklerde barınırlar.
Kenelerin evin içinde ve dışında kontrolü zahmetlidir. Mücadelenin tekrarlanması gerekebilir. Bunun için profesyonel bir servise ihtiyaç duyulur.kısmi ve ferdi mücadele baÅŸarılı olmaz .Ä°ç ve dış alanda kenelerle mücadele oldukça zordur. Ancak birkaç uygulamadan sonra elimine edilebilirler. Kedi köpek türü ev hayvanlarının veteriner kontrolünden geçirilmesi ve problemle karşılaşıldığında OtaÅŸ gibi profesyonel bir firmadan hizmet alınması gereklidir.